Kalem ve Kılıç Arasında Bir Ömür: Zeki Velidi Togan'ın Vatan Mücadelesi

Tarih sayfaları, milletinin kaderini yazmak için sadece kalemini değil, gerektiğinde kılıcını da kuşanan aydınlarla doludur. Ahmet Zeki Velidi Togan, işte bu ender şahsiyetlerin en büyüklerinden biridir. O, bir elinde tarih kitaplarıyla geçmişi aydınlatırken, diğer elinde silahıyla Türkistan dağlarında Kızıl Ordu’ya karşı bağımsızlık savaşı vermiş bir efsanedir.

Kızıl Emperyalizme Karşı Bir Başkurt Kurdu
1890 yılında Başkürdistan'da doğan Zeki Velidi, genç yaşında parlak bir Türkolog ve tarihçi olarak adını duyurdu. Ancak 1917’de Çarlık Rusyası çöküp Bolşevik İhtilali patlak verdiğinde, kütüphanelerinden çıkıp halkının önüne geçmesi gerektiğini anladı. Sadece 27 yaşındayken Başkurt Milli Meclisi'ni kurdu ve Başkürdistan'ın özerkliğini ilan etti.

Başlangıçta Lenin ve Stalin ile özerklik şartlarıyla anlaşarak Bolşeviklerle taktiksel bir ittifak yapsa da, Rusların gizli emperyalist niyetlerini ve Türkleri asimile etme planlarını çok çabuk fark etti. Bolşeviklerin anlaşmayı bozması üzerine, emrindeki Başkurt ordusuyla birlikte taraf değiştirdi ve rotasını Türkistan’a çevirdi. Türkistan Milli Birliği'nin kurucularından oldu ve "Basmacılar" olarak bilinen o şanlı bağımsızlık mücadelesinin en kritik liderlerinden biri haline geldi. Rusya'nın devasa askeri gücü karşısında askeri bir zafer elde edilemese de, Zeki Velidi’nin yaktığı o bağımsızlık ateşi, Sovyetlerin kalbine saplanan bir ok olarak tarihe geçti.

Türkiye: Hem Sığınak Hem Çilegah
Mücadelesini askeri olarak sürdürme imkânı kalmadığında, zorlu bir sürgün hayatı başladı. İran, Afganistan ve Avrupa üzerinden, kalbinin her zaman ait olduğu asıl vatana, Türkiye'ye geldi. İstanbul Üniversitesi'nde ordinaryüs profesörlüğe kadar yükseldi ve Türk tarihini efsanelerden kurtarıp modern, bilimsel temellere oturtan kişi oldu.

Ancak kader, bu büyük Türkçüye "Öz Vatanında" da rahat yüzü göstermedi. 1932 yılındaki Birinci Türk Tarih Kongresi'nde, bilime aykırı bulduğu resmi tezlere itiraz ettiği için aforoz edildi ve Türkiye'yi terk etmek zorunda kaldı. 1939'da tekrar üniversitesine dönse de, asıl büyük fırtına 1944 yılında kopacaktı.

1944 Tabutlukları: Türkçülüğün Bedeli
İkinci Dünya Savaşı yıllarında, dönemin siyasi konjonktürü gereği Sovyet Rusya’ya şirin görünmek isteyen siyasi irade, içlerindeki en büyük Türk milliyetçilerini hedef aldı. Nihal Atsız, Alparslan Türkeş ve Reha Oğuz Türkkan gibi isimlerle birlikte 1944 Irkçılık-Turancılık Davası'nda tutuklananlardan biri de Zeki Velidi Togan'dı.

Türkistan dağlarında Rus kurşunlarından sağ kurtulan bu koca çınar, vatan bildiği, uğruna ömrünü adadığı Türkiye Cumhuriyeti'nde "Tabutluk" adı verilen, insanın sadece ayakta durabildiği karanlık ve havasız hücrelere atıldı. Ağır işkenceler gördü, onuru kırılmaya çalışıldı.

"Ben Türk tarihini yazan değil, yaşayan adamım!" diyen Togan, mahkemelerdeki o vakur duruşundan asla taviz vermedi. Zindanlardan başı dik çıktı, beraat etti ve tekrar kürsüsüne döndü. Öğrenciler yetiştirmeye, Türk milletinin hafızasını diriltmeye son nefesine kadar devam etti.

Bozkırın Sönmeyen Meşalesi
Ahmet Zeki Velidi Togan; doğduğu topraklarda (Başkürdistan) bir kurucu lider, savaştığı topraklarda (Türkistan) bir komutan, sığındığı topraklarda (Türkiye) ise hem bir ilim abidesi hem de bir çilekeşti. O, siyasi rüzgarlara göre yön değiştirenlerden değil, fırtınalara karşı dimdik duranlardan oldu. Bugün Bozkırname'nin dijital sayfalarında onun adını anmak, sadece bir tarihçiyi yâd etmek değil; Türk'ün o sarsılmaz bağımsızlık karakterine selam durmaktır.